LEARNING HOW TO LEARN
Loạt bài này mình sẽ chia sẻ những gì mình đã học được từ khoá học Learning How to Learn của Coursera.
1. Focused mode và diffuse mode
Các nhà nghiên cứu đã tìm ra rằng con người chúng ta có hai chế độ suy nghĩ khác nhau, là focused và diffuse. Chế độ focused thì có lẽ ai cũng quen thuộc với nó. Đó là khi chúng ta tập trung tối đa vào một vấn đề nào đó mà chúng ta muốn giải quyết hoặc một cái gì mới mà chúng ta muốn học. Nhưng còn chế độ diffuse thì có lẽ không phải ai cũng biết. Đó là khi chúng ta nghỉ ngơi thư giãn thì não vẫn tiếp tục hoạt động, suy nghĩ về những vấn đề mà chúng ta đã từng tập trung tối đa vào nó khi ta ở chế độ focused.
Các bạn học ngành máy tính và các ngành khoa học khác có lẽ đã bắt đầu cảm thấy quen thuộc. Đối với dân máy tính, khi bạn tiếp cận và tìm cách giải quyết vấn đề, bạn ngồi lì hằng giờ trước máy tính, code tới code lui, tìm giải thuật tối ưu cho bài toán, thì bạn đang ở chế độ focused. Và sau đó, nửa đêm bạn giật mình thức dậy vì bạn tìm thấy lời giải. Trong giấc mơ. Dân máy tính có lẽ ai cũng đã trải nghiệm cảm giác này. Khi bạn ngủ, não bạn vẫn tiếp tục hoạt động ở chế độ diffuse, nó tiếp tục phân tích tiếp những suy nghĩ của bạn khi bạn ở chế độ focused. Khi ở chế độ focused, chúng ta nghĩ sâu. Còn khi ở chế độ diffuse, chúng ta ở nghĩ rộng. Giống như một cái đèn pin có 2 chế độ chiếu sáng vậy. Ở chế độ focused, ánh đèn sáng nhất và tập trung ở một chỗ. Còn ở chế độ diffuse, ánh đèn không sáng lắm nhưng mà nó chiếu rộng hơn.
Như các bạn có thế thấy, phép so sánh và ẩn dụ đóng vai trò quan trọng trong việc học điều gì đó mới. Để tận dụng được hai chế độ này, bạn chỉ cần thật tập trung ở chế độ focused, và thật thư giãn ở chế độ diffuse. Để có thể tập trung, bạn có thể xem qua một công cụ tên là Pomodoro, được phát minh bởi Francesco Cirillo. Phương pháp này rất đơn giản, bạn chỉnh đồng hồ đếm 25 phút, tắt hết mọi tác nhân bên ngoài, rồi tập trung làm việc, học tập trung 25 phút đó. Thật sự tập trung. Khi hết 25 phút, bạn thư giãn, tự thưởng cho mình trong 5 phút. Sau đó lại tiếp tục tập trung 25 phút tiếp theo. Các bạn sử dụng Google Chrome có thể cài đặt Pomodoro Timer.
2. Procrastination – Sự trì hoãn
Bất kì ai trong chúng ta cũng có vấn đề với sự trì hoãn. Chúng ta lên kế hoạch chạy bộ, thức dậy sớm, học tiếng Anh, nhưng cuối cùng lại không thực hiện được. Tất cả đều có lý do của nó. Khi bạn nghĩ đến việc làm gì đó hơi khó khăn một chút, ví dụ dậy sớm chạy bộ khi trời lạnh như mấy hôm gần đây, thì đồng thời bạn đã kích thích vùng não điều khiển cảm xúc liên quan đến những sự đau khổ, khó chịu. Và não của bạn một cách tự nhiên sẽ tìm cách chấm dứt kích thích đó bằng cách hướng suy nghĩ của bạn đến một cái khác dễ chịu hơn, như là đắp chăn và nằm ngủ tiếp. Nhưng thực tế đã chứng minh rằng, chỉ một thời gian ngắn sau khi bạn thực hiện cái hoạt động tưởng chừng như đau khổ kia, thì cảm giác khó chịu sẽ biến mất. Khi bạn lết khỏi chăn, xỏ giày vào và chạy khoảng 5 phút thì bạn sẽ không còn cảm giác muốn đắp chăn ngủ nữa, bạn chỉ muốn chạy tiếp và chạy tiếp, điều khó khăn nhất là bạn có lết ra khỏi giường được hay không thôi.
Điều này cũng tương tự khi bạn gặp một bài viết bằng tiếng Anh dài ngoằng. Bạn biết là bạn sẽ mất một khoảng thời gian để đọc hết, và cả một chút sức lực để hiểu bài viết nếu đó là một bài viết hơi phức tạp. Khi đó, não bạn sẽ hướng bạn qua một suy nghĩ khác, là làm việc khác đỡ hại não hơn như là xem video trên youtube, hay đọc tóm tắt bài viết ở mục tl;dr. Nhưng nếu bạn chịu khó đọc một đoạn của bài viết, khi bạn hiểu được một phần nội dung, cảm được một phần ý nghĩa của bài, thì lúc đó bạn không còn cảm thấy “sợ mệt” nữa, bạn chỉ muốn đọc hết bài viết vì bạn đã thực sự hứng thú với nó. Vậy tại sao não bạn lại hướng bạn qua những hành động dễ chịu hơn, một cách hoàn toàn tự nhiên? Vì nó được thiết kế để hoạt động theo cách như vậy.
Hãy tượng tượng bạn là một con hươu nhỏ ở giữa khu rừng.
– Khi bạn khát nước, bạn chạy ra suối uống nước.
– Khi bạn đói, bạn đi kiếm cỏ hoặc lá cây để ăn.
– Khi gặp hổ, bạn chạy.
Tất cả những quyết định của bạn, có ẢNH HƯỞNG NGAY LẬP TỨC đến cuộc sống của bạn. Khi đó, bạn – con hươu bé nhỏ, đang sống trong môi trường mà các nhà khoa học gọi là Immediate Return Environment. Bởi vì mọi hành động, mọi quyết định của bạn có ảnh hưởng ngay lập tức đến cuộc sống của bạn.
Bây giờ quay trở lại hiện thực, bạn là một thanh niên bình thường khoẻ mạnh ở thế kỉ 21. Ở xã hội hiện nay, những hành động và quyết định của bạn KHÔNG MANG LẠI LỢI ÍCH NGAY LẬP TỨC như con hươu ở khu rừng kia.
– Nếu mỗi ngày bạn học thêm 5 từ tiếng anh mới, thì khoảng 1 tháng sau bạn mới cảm nhận được sự tiến bộ.
– Sáng mai bạn bắt đầu vô phòng gym và ăn uống điều độ thì 3 tháng sau bạn mới thấy sự thay đổi ở cơ thể mình.
– Bây giờ bạn để dành tiền tiết kiệm, thì 30 năm nữa lúc về hưu bạn sẽ có tiền dưỡng già.
Đây chính là vấn đề.Chúng ta đang sống trong môi trường được gọi là Delayed Return Enviroment. Và não của chúng ta không được thiết kế để hoạt động trong môi trường này. Não của chúng ta hiện tại được tiến hoá từ môi trường Immediate Return. Cụ thể, phần neocortex, phần não phát triển nhất của chúng ta, chịu trách nhiệm về những tác vụ phức tạp như ngôn ngữ và khoa học, hầu như chả khác éo gì não của người tinh khôn cách đây 200,000 năm trước. Nhưng xã hội của chúng ta hiện tại chỉ mới chuyển qua môi trường Delayed Return khoảng 500 năm trở lại đây. Vâng, 500 năm trở lại đây, mọi thứ thay đổi chóng mặt, nào là xe hơi, máy bay, TV, máy vi tính, Internet và Justin Bieber.
Có quá nhiều thứ có thể phát triển trong vòng vài trăm năm, nhưng ở góc độ tiến hoá, con số vài trăm năm hầu như không có ý nghĩa gì. Não của chúng ta trải qua hàng trăm nghìn năm tiến hoá để hoạt động trong môi trường Immediate Return, và đột nhiên ta chuyển sang môi trường Delayed Return, tất nhiên là nó không đỡ nổi. Vì nó được thiết kế để đưa ra những quyết định mang lại lợi ích ngay lập tức. Khi chúng ta muốn dậy sớm để chạy bộ buổi sáng, thì anh bạn não không thấy được lợi ích của việc này, vì nó chỉ có thể cảm nhận sức khoẻ của bạn tăng lên, dẻo dai hơn sau 1 tháng nữa. Nên nó hướng bạn đến quyết định và nó có thể cảm nhận lợi ích mang lại ngay lập tức, đó là trùm mền ngủ. Thật thoải mái và sung sướng. Tương tự, một buổi tối nọ, bạn rãnh rỗi và muốn tìm việc gì đó để làm. Bạn nghĩ đến việc đọc sách và xem phim. 96,69% bạn sẽ cắm mặt vào laptop xem phim tới 2h sáng. Vì giữa đọc sách và xem phim, tuy đọc sách sẽ mang lại cho bạn tri thức và có ích hơn về lâu dài nhưng nó lại hại não hơn rất nhiều so với xem phim.
Về mặt lý trí, chúng ta vẫn biết là điều gì tốt, điều gì nên làm. Ai cũng có những đêm trằn trọc dặn lòng là mai dậy sớm, ai cũng có những kế hoạch cho tương lai của mình, thậm chí chi tiết, rồi cuối cùng không làm được. Có sinh viên nào mà không ý thức được tiếng Anh quan trọng như thế nào, nhưng cuối cùng chỉ có vài bạn chinh phục được nó khi tốt nghiệp.